તાના અને રીરીની વાર્તા :

 તાના અને રીરીની વાર્તા 

તાના અને રીરીની વાર્તા ગુજરાતી લોકકથામાં ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. તે જોડિયા બહેનોને તેમની અસાધારણ સંગીત પ્રતિભા માટે ઓળખવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે તેઓનો જન્મ ઇ.સ. 1564ના આસપાસ થયો હતો અને તેઓ વડનગરની વતની હતી. આ બહેનોને તેમના મધુર ગીતો માટે ઓળખવામાં આવતું હતું, અને એક પ્રસંગે મુગલ સમ્રાટ અકબરના દરબારમાં તેમને ગાવાનું આમંત્રણ મળ્યું હતું.

તાના અને રીરીના સંગીતમાં એટલો લોકપ્રિય અભિવ્યક્તિ અને દૈવીયત્વ હતું કે તેમની કળા અને વાર્તા લોકસંકૃતિમાં સમાઈ ગઈ. આ બહેનોએ નરસિંહ મહેતાની પૌત્રી શર્મિષ્ઠાના સંતાન તરીકે જન્મ લીધો હતો, જે તેમના સંગીતને ભક્તિ અને તત્સમ પાઠ સાથે સંકળે છે.

દંતકથા

આ દંતકથા ઈતિહાસ અને લોકકથાઓનું સંયોજન છે, જેમાં તાનસેનના જીવનની કથાઓ સાથે વડનગરની કળા અને વીરત્વનું વર્ણન મળે છે. રાગ "દીપક"ના પ્રભાવની આ કથા સુપ્રસિદ્ધ છે, જ્યાં તાનસેનને આ રાગ ગાવાના પરિણામે શરીરમાં અસહ્ય ગરમીનો અનુભવ થતો હતો. ઈઝાદખાન વડનગરમાં પહોંચ્યા બાદ તાના અને રીરી નામની બે ગાયકોની વિદ્વત્તા વિશે જાણે છે, જે રાગ મલ્હાર ગાઇને તાનસેનના દાહને શમાવી શકે એવી કુશળતા ધરાવતી હતી.

કહેવામાં આવે છે કે અખંડ વિશ્વાસ અને પોતાના નાગર વ્રતને કારણે તેમણે દરબારમાં જવાનું નકારી દીધું, જેના પરિણામે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઉભી થઈ હતી. આ દુવિધામાંથી બહાર નિકળવા માટે તેમણે આત્મસમર્પણનો માર્ગ અપનાવ્યો, જેથી પછી અકબરને પસ્તાવો થયો. તાના-રીરીના બલિદાનને માન આપીને અકબરને નવો રાગ વિકસાવવાનો આદેશ આપ્યો, જે આજે પણ સંગીત અને વીર ગાથાઓમાં યાદ કરવામાં આવે છે.

તેમના બલિદાનને ધ્યાનમાં રાખીને, જે લોકો અહીંથી વિખૂટા પડ્યા, તેઓ દશનાગર તરીકે ઓળખાય છે.

વારસો 

વડનગરમાં તાના-રીરીના સન્માનમાં એક સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું છે, જે તેમના સંગીત કૌશલ્ય અને વારસાને સન્માન આપે છે. Gujarat સરકાર દ્વારા દર વર્ષે તાના-રીરી સંગીત મહોત્સવનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જે તેમનાં ગીતો અને કલાનું ઉલ્લાસભેર પ્રદર્શન કરે છે.